Koolmonoxide; dit zijn de feiten en de misverstanden

Koolmonoxide; dit zijn de feiten en de misverstanden

Je ziet, ruikt of proeft het niet, maar dodelijk is het wel; koolmonoxide. In Nederland overlijden jaarlijks gemiddeld 10 tot 15 personen aan een CO-vergiftiging en enkele honderden mensen belanden erdoor in het ziekenhuis. Ook kunnen te hoge concentraties tot explosies leiden. Toch heeft slechts 25 % van de Nederlanders een koolmonoxidemelder in huis. En het is nog maar de vraag of die melders op de juiste plekken hangen en of de batterijen nog wel werken… We gingen voor dit artikel naar de jaarlijkse kennissessie koolmonoxide voor onder meer brandweer, installateurs, (huis)artsen, GGD, politie en woningcorporaties. Jet Vroege-Gerth van Brandweer Nederland was één van de sprekers. 

Schokkend feitje: “In bijna de helft van de gevallen van een CO-vergiftiging is een moderne, goed onderhouden cv-ketel de oorzaak.” Jet Vroege-Gerth van Brandweer Nederland

Mensen zijn zich niet voldoende bewust van de gevaren van CO”, zo stelt Jet Vroege-Gerth van Brandweer Nederland. “Het probleem wordt vaak gelinkt aan oude geisers en gaskachels, terwijl in bijna de helft van de gevallen een moderne, goed onderhouden cv-ketel de oorzaak van een CO-vergiftiging is. Het zit ‘m dan vaak in het rookgasafvoerkanaal; dat kan door weersinvloeden beschadigen waardoor lekkages optreden, of de boel is gewoonweg niet goed aangesloten”, zo legt ze uit.

Zonder melder van geen kwaad bewust

We beginnen bij het begin. Koolmonoxide (of CO) is een gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding van bijvoorbeeld aardgas, benzine of hout. Zo’n onvolledige verbranding treedt vooral op als er weinig aanvoer van verse lucht is, of bij defecten van een verbrandingstoestel. CO wordt 250 keer sneller in je bloedsomloop opgenomen dan zuurstof, en dat terwijl je het gas zelf niet kunt waarnemen. Zonder melder in de buurt ben je je dus mogelijk van geen kwaad bewust.

Zelfs een vergiftiging met een ‘goede’ afloop, kan blijvende gevolgen hebben. “Ik ken verhalen van chronische vermoeidheid en concentratieproblemen. Jet Vroege-Gerth van Brandweer Nederland

Incidenten met koolmonoxide zijn serieuze aangelegenheden. Het gas kan tot allerlei gezondheidsproblemen leiden, zoals hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid en verwarring. Maar in hogere concentraties ook tot hartritmestoornissen en in hele ernstige gevallen de dood. Zelfs een vergiftiging met een ‘goede’ afloop, kan blijvende gevolgen hebben.
“Ik ken verhalen van chronische vermoeidheid en concentratieproblemen”, vertelt Vroege-Gerth. “Misschien ben ik een vakidioot, maar ik neem zelfs een CO-melder mee als ik op vakantie ga.”

Brandmelders voor preventie

Er wordt al langere tijd van alles ondernomen om het aantal slachtoffers van koolmonoxidevergiftigingen terug te dringen. Hapklare lijsten met goed werkende CO-melders en online documenten over hoe je ze op de juiste manier installeert bijvoorbeeld. Vroege-Gerth: “En burgers mogen straks niet meer zelf hun ketel plaatsen.” Er komt tevens een keurmerk voor ketelmonteurs én deze maand is de campagne ‘Stop CO-vergiftiging ’ van start gegaan. Alles om te voorkomen in plaats van (gedeeltelijk) te genezen.

Al worden er vanaf 2021 geen gasgedreven cv-ketels meer geplaatst, er zullen nog lange tijd gasgestookte apparaten, houtkachels en haarden bestaan. Het risico op vergiftiging is echter relatief makkelijk te beperken; gebruikmaken van CO-melders. “Een goed werkende melder is onmisbaar als je een verbrandingstoestel in huis hebt”, aldus Vroege-Gerth. “Wil je met een gerust hart naar bed, dan moet je er minimaal één aan het plafond bij elk verbrandingstoestel hebben hangen, aangevuld met melders op ademhoogte in alle andere verblijfsruimtes.”

Koolmonoxidemelder

Veel Nederlanders geen melder in huis

Bij veel mensen heeft het dreigende gevaar nog niet tot handelen geleid, zo blijkt uit de cijfers. Slechts 25% van de Nederlanders heeft een melder in huis. En dan zijn er ook nog specifieke installatie-eisen waaraan voldaan moet worden, wil ‘ie goed werken. Maar niet alleen bij burgers is het onderwerp te onbekend, ook bij huisartsen is ‘CO’ vaak nog onvoldoende in beeld. Vroege-Gerth: “Mijn huisarts stelde laatst dat het probleem met CO-vergiftigingen in onze wijk niet speelt. ‘Het is immers een nieuwbouwwijk met nieuwe cv-ketels’, zei ze. Zij had dus geen idéé dat ook nieuwe, goed onderhouden verbrandingstoestellen voor problemen kunnen zorgen. Ook waterpijp roken, thuis of in een lounge, en een parkeergarage boven een appartementencomplex kunnen overigens voor narigheid zorgen.”

"Wanneer iemand lange tijd blootgesteld wordt aan relatief lage concentraties, kunnen de klachten heel gemakkelijk voor griepverschijnselen worden aangezien.” Jet Vroege-Gerth van Brandweer Nederland

En dat is een probleem. Zeker omdat er bij huisartsen op jaarbasis mogelijk de nodige slachtoffers van CO-vergiftiging op het spreekuur komen. Wanneer iemand lange tijd blootgesteld wordt aan relatief lage concentraties, kunnen de klachten heel gemakkelijk voor bijvoorbeeld griepverschijnselen worden aangezien. “Maar ook die lagere concentraties kunnen bij langdurige blootstelling (dagen/weken) voor onherstelbare schade zorgen.”

3 misverstanden over koolmonoxide

Het begint dus allemaal met een CO-melder; die slaat bij een dusdanig lage concentratie aan, dat je nog voldoende tijd hebt om te handelen. Daar kan dan ook meteen een misverstand uit de wereld geholpen worden, want:

Misverstand 1: een CO-melder geeft nóóit vals alarm.

“Als de melder afgaat, dus continu een luid geluid geeft, dan is er onomstotelijk CO gemeten; de melding wordt op basis van een chemische reactie in het toestel gemaakt.” Bij een continue piep ál-tijd handelen dus! Zo snel mogelijk voor frisse lucht zorgen en naar buiten gaan, is het advies van Vroege-Gerth. Is de batterij bijna leeg of de melder defect, dan hoor je korte piepjes.

rookmelder versus koolmonoxidemelder

Nóg zo’n misverstand;

Misverstand 2: alleen combimelders (rook- en CO-melders in één) ophangen is voldoende.

Want dat is echt niet veilig genoeg, zo laat Vroege-Gerth weten. Een combimelder kan alleen in een ruimte geplaatst worden waar een verbrandingstoestel hangt. Dit vanwege de warmte die bij de verbranding vrijkomt, en dus een tijdelijke stijging van het gas. “Maar in de overige ruimtes moet je géén combimelders gebruiken, simpelweg omdat rook- en CO-melders daar op verschillende hoogtes moeten hangen.”

En in het verlengde daarvan is er nog het volgende hardnekkige verhaal;

Misverstand 3: CO is zwaarder dan lucht en je moet CO-melders dus laag bij de grond plaatsen.

Daarmee wil Vroege-Gerth meteen ook korte metten maken. “Als ik één misverstand mag noemen, dan moet dát ‘m zijn. Want CO is níét zwaarder dan lucht. Een CO-melder moet dus níet laag bij de grond hangen; in alle ruimtes zonder verbrandingstoestel moet een CO-melder op ademhoogte geïnstalleerd worden.”

Tip van Sjak

Ook Sjak van Nieuwkuijk van Interpolis onderkent de gevaren van CO. Net als Vroege-Gerth neemt hij liever het zekere voor het onzekere, ook op vakantie of tijdens een weekendje weg. En dus neemt ook hij altijd een mobiele CO-melder mee. Maar ook voor thuis heeft hij een tip. “Twee maanden geleden werd mijn ketel vervangen. Er werd meteen een CO-blocker geïnstalleerd; een CO-melder die bij alarmering automatisch de stroomtoevoer van de ketel uitschakelt. Dus ook als ik niet thuis ben. Een veilig idee.” Handig, zéker met de kerstdagen voor de deur. Vraag er dus vooral naar bij je servicemonteur.

Meer informatie over CO

Wil je meer lezen over CO? Over de aanschaf van CO-melders? Of over de beste plekken om ze op te hangen? Bezoek dan de preventiewebsite van Brandweer Nederland. Je kunt er ook terecht voor meer informatie over hoe je moet handelen bij CO-meldingen. Maar onthoud vooral: wil je zekerheid, schaf dan melders aan, gooi bij een CO-melding alles open en ga zo snel mogelijk de buitenlucht in!

verhaal hulpdiensten

CO ook gevaar voor hulpdiensten

De impact van het ontbreken van CO-melders is groter dan veel mensen zich beseffen. En niet alleen voor de bewoners zelf; ook hulpverleners kunnen er de dupe van worden. Dat bleek wel uit het verhaal dat ambulanceverpleegkundige Hanneke ter Beek onlangs tijdens een kennissessie in Arnhem vertelde. In februari werden zij en haar collega in hun avonddienst opgeroepen voor een persoon met hartklachten in de polder. De patiënt bleek zich op een piepklein bootje te bevinden.

Om niet alle ambulancespullen dat moeilijk begaanbare bootje in te hoeven slepen, besloten Ter Beek en haar collega even zonder spullen aan boord te gaan, om de patiënt vervolgens zo snel mogelijk naar de ambulance te brengen. Maar die bleek spastische trekkingen te hebben en maakte geen contact. De dames hadden geen idee wat er met haar aan de hand was, al merkte de collega van Ter Beek wel op dat ze zich niet goed begon te voelen. Ze brachten een monitor aan boord. “Het ding begon te piepen en het CO-lampje begon als een gek te knipperen. We hebben onze patiënt toen dus zo snel mogelijk naar buiten gebracht.” Ze waren inmiddels al een tijdje binnen geweest, dus ook bang voor vergiftiging, en voor explosiegevaar.

“Buiten werd mijn collega écht niet goed en heeft ze overgegeven. Ze moest, net als de persoon die we hielpen, aan het zuurstof. Ikzelf had vooral zo’n ‘lagebloeddrukidee’. Maar we bleken met z’n allen zo’n 10 minuten verwijderd van een stille dood; de brandweer vertelde later dat in het bootje de hoogst mogelijke concentratie CO gemeten was…” De oorzaak: een kacheltje in het vooronder.


Weet beter wat je kunt doen tegen brand

  • Beveilig jezelf en anderen in 10 stappen tegen brandrisico's in huis
  • Krijg actuele meldingen en tips
  • Naast brand ook stappen voor inbraak, digitale veiligheid en wateroverlast
Ontdek het op Google Play Download in de App Store